“หัวปี ท้ายปี กับ น้ำโขงใส ไร้ตะกอน และการระบาดของสาหร่ายแม่น้ำโขง”

สถานการณ์ในปี 2563 ของแม่น้ำโขงนั้นนับว่ามีความซับซ้อนเพิ่มขึ้นอย่างมาก จากปัจจัยใหม่ ๆ ที่เกิดขึ้น เช่น การเปิดใช้งานของเขื่อนไฟฟ้าพลังน้ำ ไซยะบุรี ในวันที่ 29 ตุลาคม 2562 ที่ส่งผลกระทบเชิงประจักษ์มากมาย เช่น ภาวะน้ำโขงท้ายเขื่อนลดระดับจนแห้งขอด การเกิดภาวะน้ำใสไร้ตะกอน ส่งผลให้องค์ประกอบในนิเวศเปลี่ยนอย่างรุนแรงจนหลายพื้นที่ในภาคอีสานเกิดสาหร่ายแม่น้ำโขงระบาดหนักหลายเดือน, ปัจจัยจากเขื่อนจีนที่ยังคงบริหารน้ำตามใจชอบจนเกิดวิกฤติภัยแล้งต่อเนื่องยาวนาน ทั้งยังเกิดภาวะน้ำเพิ่มระดับนอกฤดูกาล, ภาวะสภาพอากาศเปลี่ยนแปลงที่ซ้ำเติมให้ปัญหาด้านสิ่งแวดล้อมในภูมิภาคแม่น้ำโขงรุนแรงเพิ่มขึ้น และปัจจัยใหม่ที่ต้องจับตาคือภาวะโรคระบาดอันส่งผลต่อการจัดสรรและการเข้าถึงแหล่งอาหารในแต่ละพื้นที่ ไม่เพียงเท่านั้น ช่วงกระแสแห่งความทุกข์ยากของประชาชนในแม่น้ำโขงที่กำลังดำเนินไปนั้น ยังเกิดบรรยากาศทางการเมืองระหว่างประเทศมหาอำนาจ ที่ใช้แม่น้ำโขงเป็นสนามของความขัดแย้ง การเมืองระดับโลกนี้ได้เกิดขึ้นทับซ้อนกับการเมืองระหว่างประเทศสมาชิกในลุ่มแม่น้ำโขงตอนล่าง ซึ่งเราต้องจับตาและประเมินสถานการณ์กันต่อไปทั้งสองระดับ

อย่างไรก็ตามปัจจัยเรื่องเขื่อนในแม่น้ำโขงยังคงเป็นปัจจัยหลักในเกิดการเปลี่ยนแปลงของระบบนิเวศแม่น้ำโขง อย่างไม่เคยเกิดขึ้นมาก่อนในทันทีที่มีการเปิดใช้งานเขื่อนไซยะบุรี ด้วยปรากฎการณ์ “น้ำโขงใส ไร้ตะกอน” ตั้งแต่เดือนพฤศจิกายน 2562 จนเข้าสู่ต้นปี 2563 จนถึงเดือนเมษายน และเมื่อเข้าสู่ช่วงปลายปี 2563 ปรากฎการณ์น้ำโขงใส ไร้ตะกอน ได้ปรากฏขึ้นอีกครั้งในช่วงกลางเดือนพฤศจิกายน 2563 นับเป็นปรากฎการณ์ที่ไม่เคยเกิดขึ้นมาก่อน

ดังนั้นปรากฎการณ์ใหม่ของแม่น้ำโขง คือ “หัวปี ท้ายปี กับ น้ำโขงใส ไร้ตะกอน” จะสร้างผลกระทบต่อนิเวศแม่น้ำโขงที่มีความซับซ้อนมากขึ้น เมื่อพิจารณาร่วมกับผลกระทบที่เกิดจากการปล่อยน้ำของเขื่อนในจีนและเขื่อนบนลำน้ำสาขา รวมทั้งการเปลี่ยนแปลงด้านสภาพภูมิอากาศ ที่กล่าวไปข้างต้น

กลุ่มเสรีภาพแม่น้ำโขงได้ติดตามการเปลี่ยนแปลงของนิเวศแม่น้ำโขง และผลกระทบต่อเนื่องที่เกิดขึ้นกับแม่น้ำโขงและชุมชมที่อาศัยอยู่ริมน้ำโขงและน้ำสาขา รวมทั้งการติดตามสถานการณ์การจัดการน้ำของเขื่อนต่าง ๆ ที่มีอิทธิพลโดยตรงต่อการเปลี่ยนแปลงนิเวศแม่น้ำโขง ตลอดปี 2563 และประมวลความเปลี่ยนแปลงงที่เกิดขึ้นได้เป็น 5 หัวข้อ ดังนี้

  1. ภาพรวมของระบบนิเวศแม่น้ำโขง และการพึ่งพาของชุมชน
  2. ภาพรวมการเปลี่ยนแปลงการไหลของแม่น้ำโขงปี 2563
  3. ผลกระทบแม่น้ำโขงปี 2563
  4. เขื่อนไซยะบุรี: ความเสี่ยงยังอยู่กับระบบนิเวศและชุมชน จากการพยากรณ์น้ำโขงผิดพลาด
  5. แนวโน้มสถานการณ์ต่อระบบนิเวศและชุมชนลุ่มน้ำโขง ในปี 2564

รายงานสรุปสถานการณ์แม่น้ำโขง ปี 2563 จะแสดงให้เห็นความซับซ้อนของสถานการณ์ปัญหาในระดับชุมชนและระบบนิเวศแม่น้ำโขงที่เปราะบาง ที่เมื่อถูกดึงไปเป็นความขัดแย้งในหลายมิติเช่นนี้แล้ว ในอนาคตข้างหน้า จะเป็นความท้าทายอย่างยิ่งว่า กระบวนการแก้ไขปัญหาของชุมชนและนิเวศแม่น้ำโขงจะเกิดขึ้นอย่างเป็นรูปธรรมได้หรือไม่.

คลิกอ่านรายงาน ที่นี่


Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s